Een levensverhaal op papier is een prachtig document. Maar hoe schrijf je het levensverhaal?  Hoe ga je aan de slag als je  alle informatie hebt ontvangen? ( zie ook: 10 tips voor een interview voor een levensverhaal). Hoe dan verder? Welke volgorde houd je aan? Wel of geen quotes? Ik help je op weg met 10 praktische tips voor het schrijven van een levensverhaal.

1 | Plan schrijftijd

Het klinkt zo simpel, maar het is echt essentieel. Net zoals je de afspraak hebt gepland om het interview voor het levensverhaal te houden, is het ook belangrijk tijd in je agenda te maken voor het schrijven. Zo geef je er ruimte aan, maar maak je het ook belangrijk genoeg voor jezelf om er tijd voor vrij te maken.

2 | Bepaal de volgorde of kies voor thema’s

In het gesprek ben je bepaalde gebeurtenissen tegengekomen. Je kan ervoor kiezen om de volgorde in de tijd aan te houden.  Zo kan je kiezen voor een hoofdstuk over het jeugd, schooltijd, vervolgopleiding en loopbaan. Of je kiest voor thema’s. Zo kan sport wellicht een thema of misschien wel rode draad zijn. Is spijt een belangrijk onderwerp geweest? Misschien heeft de oorlog een belangrijke invloed gehad? Of je een chronologische volgorde aanhoudt of kiest voor thema’s, hangt ook af van het verloop van het gesprek en je eigen voorkeur.

3 | Gebruik quotes

Iedereen heeft een persoonlijke woordkeus of voorkeur voor bepaalde woorden. Deze woorden kleuren als het ware de persoon. Gebruik ze in je verhaal. Het maakt de tekst nog persoonlijker. Dit kan je doen door ze in een andere kleur in je tekst op te nemen, schuingedrukt en in een groter lettertype.

“Achteraf is de gelukkigste periode uit mijn leven de jaren dat mijn kinderen klein waren. Het leven werd toen terugebracht tot de essentie.”

4 | Kies een vertelperspectief voor je levensverhaal

Dit is best ingewikkeld, maar wel belangrijk om over na te denken. Vanuit wie ga je het verhaal schrijven. Gebruik je de ik vorm of gebruik je de hij/zij vorm. Beiden zijn prima. Wel is het goed om een bewuste keuze hierin te maken, zodat je tijdens het schrijven hier niet meer over hoeft na te denken. Je kan natuurlijk ook een combinatie van beide perspectieven vinden. Ook dat maakt het verhaal levendig.

5 | Gebruik de spellingscontrole

Niets irritanter dan spellingsfouten. Gelukkig kan je de spellingscontrole gebruiken  hiervoor. Doe dat ook. Je zal verbaasd zijn hoeveel foutjes er nog in staan ondanks dat je tekst zo zorgvuldig hebt nagelezen.

6 | Schrijf leesbaar

En wat is dat dan leesbaar schrijven? Gebruik korte zinnen en spreektaal. Vermijd moeilijke woorden.  Het is ook mooi om beeldend te schrijven. Gebruik je zintuigen, wat hoorde hij/zij, wat rook hij/zij. Zo neem je de lezer mee in het verhaal.

7 | Laat je niet afleiden door jaartallen

Was het nu 1967 of 1968, de geboorte van het eerste kind? Belangrijke details, maar staar je er niet blind op. Je hebt tenslotte de opname van het gesprek. Schrijf gewoon door en check het op een later moment.

– Bonustip-

Als je je interview voor een levensverhaal duidelijk hebt opgenomen kan je de gesproken tekst goed omzetten naar geschreven tekst. Dat kan bijvoorbeeld met deze tool: www.speechtexter.com

8 | Goed is goed genoeg

Natuurlijk wil je bij het schrijven van een verhaal volledig zijn. Je wilt niets overslaan en niets vergeten. Dat klopt. Het is eigenlijk onmogelijk om helemaal volledig te zijn. Een leven heeft zoveel meer nuances dan in woorden uit te drukken is. Vertrouw erop dat dat wat verteld wordt ook de moeite van het vertellen waard is geweest.

9 | Neem de tijd maar niet teveel

Voor het schrijven van een levensverhaal heb je inspiratie nodig. Dat is er niet altijd natuurlijk. Gun jezelf die tijd. je voelt vanzelf wanneer het tijd is om te schrijven. Aan de andere kant, kan het laten liggen van het uitwerken van het verhaal je ook belemmeren en gaat het voelen als een moeten. Als je een eerste concept klaar hebt, laat het dan vast lezen. Zo weet je of je op de juiste weg zit. De “hoofdpersoon” voelt dan ook zelf nog ruimte om wat aan te vullen.

10 | Laat je tekst nakijken

Het schrijven van een levensverhaal kost tijd. Soms staar je je blind op je eigen woorden en zinsconstructies. Het kan daarom zinvol zijn en ook best spannend misschien, je tekst te laten lezen door iemand anders. Dat geeft een frisse kijk op je verhaal.

Interview voor een levens­verhaal

-10 tips-

Heeft niet elk leven een verhaal? Als je de woorden leven en verhaal samenvoegt, kom je vanzelf op het woord levensverhaal. Je hebt er vast al eens over gemijmerd, hoe mooi zou het zijn als het verhaal van je vader, moeder, je oma of opa ook echt woorden krijgt. Maar hoe pak je dat aan?

Ik help je op weg met 10 praktische tips voor het houden van een interview voor een levensverhaal.

1 | Plan een afspraak voor het interview

Gewoon een afspraak maken voor een interview voor het levensverhaal. Het klinkt zo simpel, maar het is de lastigste stap om te maken. Tegelijkertijd is het de belangrijkste stap. Pak de telefoon en maak de afspraak. Zet ‘m vervolgens in jullie agenda. Niet met potlood, maar met een dikke stift. Zo wordt het voor jullie zichtbaar dat het ook echt belangrijk is. 

2 | Maak verbinding

Het is zover, de dag van het interview voor het levensverhaal. Neem eerst even de tijd om af te stemmen. Misschien is de afspraak al weken eerder gemaakt en zijn er omstandigheden die eerst de aandacht nodig hebben. Benoem het en maak er tijd voor. Pas als de ruimte gevoeld wordt, dan is er ruimte om te vertellen. Dat geldt ook voor jezelf. Check even bij jezelf in, hoe voel ik me? Heb ik ruimte om te luisteren en vragen te stellen? En als dat nog niet zo is, hoe kan ik dat voor mezelf creëren. 

3 | Neem de tijd en stop op tijd

Zorg dat je ruime tijd plant voor het interview. Niets vervelender dan dat je agenda voor die dag je in de weg zit. Je merkt vanzelf wanneer het genoeg is. Je zal merken dat na 2 tot 2.5 uur de koek wel op is. Dan ben jij moe van het vragen stellen en ook de verteller zal met minder verve het verhaal vertellen. Durf dan te stoppen, ook al is nog niet alles verteld.

4 | Zorg dat je niet onderbroken wordt tijdens het interview

Het is overbodig te zeggen dat de telefoon uit gaat ten tijde van het gesprek. Ook is het prettig als het interview niet onderbroken wordt door vragen of opmerkingen die ook in de ruimte aanwezig zijn. Daar kan je natuurlijk van te voren wel met elkaar afspraken over maken. Misschien vindt degene die geïnterviewd wordt het juist wel fijn als zijn/haar partner erbij is.

5 | Luister actief en stel je eigen oordeel uit.

Een knikje en woorden als “vertel ‘ns verder” of “oh, ja” moedigen de verteller aan door te gaan met het verhaal. Het is niet nodig om te herhalen. Je merkt vanzelf of de verteller op de praatstoel zit. Een korte aanmoediging met een knikje van vertel gerust door is vaak voldoende. Misschien vind je er wat van, van het verhaal dat je hoort. Dat kan. Stel je eigen oordeel uit. Je bent er om te luisteren en om de vragen te stellen. Jouw mening doet er op dat moment even niet toe. Vanzelfsprekend kan je, als je het antwoord niet begrijpt, een aanvullende vraag stellen.

6 | Begin je interview voor het levensverhaal met feitelijke informatie

Het is fijn om eerst met wat feitelijke informatie te beginnen. Het geboortejaar, de plaats, de plek in het gezin, schooltijd. Dat geeft jou de ruimte om wat meer achtergrond te horen. Bovendien vermijd je zo in het vervolg van het gesprek dat je moet vragen naar jaartallen.

7 | Neem het gesprek op

Het is fijn om bij thuiskomst het gesprek nog terug te kunnen luisteren. Om te horen waar de nuance zat of om de jaartallen nog even terug te halen. Als je het gesprek opneemt, hoef je niet de hele tijd mee te schrijven. Tegenwoordig zit er op bijna elke telefoon een dictafoon functie, anders kan je daar gemakkelijk een app voor downloaden. Aan de andere kant helpt af en toe meeschrijven je ook om later terug te kunnen lezen waar de essentie zat. Het is bewezen dat door te schrijven, je zelf ook beter kan onthouden. Zorg dus ook voor een fijn opschrijfboekje en voldoende pennen.

– Bonustip-

Als je je interview voor een levensverhaal duidelijk hebt opgenomen kan je de gesproken tekst goed omzetten naar geschreven tekst. Dat kan bijvoorbeeld met deze tool: www.speechtexter.com

8 | Gebruik vragenkaartjes, een fotoboek of een dierbaar voorwerp

Tegenwoordig zijn er heel veel doosjes met vragen te koop. Openhartig is zo’n serie. Het kaartje geeft dan direct een origineel begin van je interview. Je hoeft niet per se bij het begin van het leven te beginnen.  Ook een fotoboek biedt hulp. Vraag om een dierbare foto uit te kiezen. Foto’s zeggen meer dan 1000 woorden. Een uitspraak die er niet voor niets is. Bij het interview over het leven kunnen foto’s helpen de herinneringen scherp te krijgen.

9 | Maak een lijstje van je eigen vragen

Misschien heb je zelf wel een aantal vragen die je wilt stellen. Over situaties die nooit echt benoemd zijn. Stel ze gerust. Misschien heb je bij de voorbereiding van je interview al wat vragen gevonden. Schrijf ze op en neem ze mee. Ook de ongemakkelijke vragen verdienen het om gesteld te worden.

10 | Maak een vervolgafspraak

Na de eerste afspraak is misschien nog niet alles aan bod gekomen. Mooie momenten zijn al gedeeld samen.  Je levensverhaal is waarschijnlijk nog niet klaar. Maak meteen een nieuwe afspraak met elkaar. Stem de agenda’s af en zet opnieuw met stift de afspraak in jullie agenda’s.

VADERDAG

Vaders zijn uniek. De mijne was dat zeker. Hij is mijn inspiratiebron geweest voor de verhaaldag. Het is bijna vaderdag en dan ontstaat er bij mij altijd een gevoel van heimwee. Mijn vader was namelijk altijd zo blij met wat we voor hem maakten of deden. Een stropdas van papier, een speurtocht door de tuin, een flesje after-shave van een paar euro…Hij waardeerde alles. Daarom vonden wij, mijn broers en ik, het dan ook juist leuk om iets te maken, te kopen of te organiseren. Dat hoeft al jaren niet meer, want hij overleed in 2005. De herinneringen zijn er wel.

Terugkijken

Des te ouder je wordt, des te meer heb je behoefte om terug te kijken. Volgens mij deed mijn vader dat ook. Na zijn pensioen is hij zich gaan verdiepen in onze stamboom. Trots als een pauw kwam hij terug van een bezoek aan zijn neef en vertelde ons wat hij allemaal te weten was gekomen.We hebben zelfs een familiewapen.

Ik zie hem nog aan komen lopen. Glimlachend van oor tot oor. Hij had het boek over de genealogie familie (van) Oostveen van 1650-2000 bij zich en ook de oorkonde met uitleg over het wapen. Of ik maar even wilde gaan zitten, dan ging hij wel vertellen. Ik was begin dertig, net moeder en vooral bezig in het “nu”. Het verleden vond ik lang niet zo interessant als hij.
Wat een ophef over een wapen dat nog niet eens echt mooi was. Of we een zegelring wilden met het wapen…’jeetje pap’..’nee’, riepen we alle drie. Hij was hevig teleurgesteld over onze uitgesproken reactie.

Als ik het over kon doen..

Spijt is een groot woord, maar als ik het over kon doen? Ja, dan had ik die momenten benut om vragen te stellen. Om samen met hem dat boek door te bladeren. Hem te bevragen over zijn fascinatie voor zijn familiegeschiedenis. Wat weet hij nog van zijn opa? Hoe vond hij het dat zijn vader zo humeurig was?

Schilderij

Toen ik in Arnhem kwam wonen in 2006 en mijn vader net daarvoor overleden was, kreeg ik van mijn broer een schilderij. Een stilleven van alles wat mijn vader dierbaar was. Ook daar komt de rode lakstempel met het familiewapen op voor.

Toen mijn dochter Aimee geboren werd en mijn gezin helaas uit elkaar viel, kreeg ik van mijn vader een zilveren broodmand. Met daarin het familiewapen en de namen van mij en mijn dochters Evi en Aimee. Van de week heb ik die broodmand weer eens gepoetst en terwijl ik dat deed vertelde ik Aimee over mijn vader, zijn enthousiasme bij zijn zoektocht en legde ik het familiewapen uit. Gestapelde stukken veen, met een zon die opkomt.

Wat ben ik blij dat ik het moment heb genomen om te vertellen. Mijn kinderen heten geen Oostveen, maar zijn wel deel van mij en deel van mijn geschiedenis.

Pak het moment als het nog kan

Vaderdag. Gebruik deze dag om herinneringen te maken als dat nog samen kan. Dat hoeft natuurlijk niet op vaderdag zelf, maar spreek samen een moment af dat je dat wel gaat doen. Stel vragen, luister, maak een wandeling, drink een kop koffie. Zeker als het nog kan. Het is zo waardevol.

Een bijzonder moederdagcadeau

Bijna moederdag. Het laat mij nadenken over mijn eigen moederdagen, zowel als kind van mijn moeder, maar ook als moeder van mijn dochters. Op de kleuterschool en lagere school was moederdag een feest. De juf of meester bedachten leuke originele cadeautjes. Een gevouwen bloem, een ketting van pasta, een mooie steen. Ik weet nog dat ik ze maakte, ik weet nog dat ik ze kreeg. Hoe spannend was het om het moederdag cadeautje mee naar huis te nemen zonder dat je moeder het zag. Verfrommeld onder je jas en dan hup meteen onder je bed. Dat was de meest veilige plek.

Knutsels en cadeautjes

Bijna moederdag. Ook ik kreeg knutsels van mijn dochters, gevolgd door goedbedoelde ontbijtjes met daarna een ravage in de keuken. En ook ik krijg de afgelopen jaren de vraag “wat wil je hebben voor moederdag?” Ook ik heb de neiging dezelfde woorden te gebruiken als mijn moeder “joh, laat maar het is zo’n bedachte dag, doe geen moeite.” Maar ik slikte en slik de woorden in. Want ik weet hoe belangrijk een gebaar kan zijn en dat het fijn is iets te geven. Inmiddels weten Evi en Aimee dat ik erg gecharmeerd ben van iets zelfgemaakts, een gedichtje, een taart of zomaar een herinnering op papier. Elk jaar opnieuw vind ik dat weer een bijzonder moederdag cadeau. Inmiddels heb ik een hele doos vol met herinneringen.

Wil je eens iets anders geven voor moederdag?

Geef dan een verhaaldag cadeau. Samen met je moeder herinneringen ophalen over haar jeugd, over wie ze bewonderde, over waar ze mee worstelde, over waar ze blij van werd. Misschien aan de hand van een sieraad of een ander voorwerp dat haar dierbaar is. Om eens te horen hoe zij de moederdagen van haar moeder heeft beleefd, wat ze maakte of wat juist niet.

Een cadeau met echte waarde

Een bijzonder aspect aan de verhaaldag is, dat het nooit stopt. We maken samen met je moeder het raamwerk en je plant elk jaar met moederdag een moment om terug te kijken op het afgelopen jaar. Om samen weer een nieuw hoofdstuk te schrijven van de moederdag-verhaaldag.

Lijkt het je wat, om je moeder een verhaaldag te geven? Bel of mail me gerust. Samen kijken we dan hoe we jouw moederdag cadeau gaan organiseren. 

Wat een cadeau, mijn eigen verhaaldag

Soms ontstaat er een “verhaaldag” op een moment dat je het niet verwacht. Dat zijn mooiste momenten. Mijn dochter Evi had bij haar oma, mijn moeder aangegeven dat ze voor haar 21e verjaardag wel iets “uit haar huis” zou willen. Liefst geen gekochte cadeau’s maar iets met een verhaal, een herinnering

Tja, dat is best een grote, ietwat moeilijke opdracht. Wat moet dat dan zijn? Een herinnering aan haar opa? Een schilderij? Een beeldje? Samen met mijn moeder ging ik op zoek. We belandden bij haar sieradendoosje. Ze pakt een ring en begon te vertellen. Over hoe mijn vader haar deze ring gaf toen zij in 1966 naar Engeland vertrok. Hoe hij deze ring met zijn laatste 100 gulden voor haar had gekocht. Hoe hij “voor altijd je Gerard” in de ring had laten graveren.

Over hoe mijn opa hoopte dat de liefde tussen haar en mijn vader over zou gaan als ze elkaar een aantal maanden maar niet zouden zien. Over hoe mijn opa een ander idee had over de toekomstige man van zijn dochter.

Maar hoe mooi is het dat liefde alles overwint, want zij kwam gewoon weer thuis, ze trouwden in 1966 en in 1967 werd ik geboren. Ik was oprecht ontroerd door dit verhaal, door de symboliek en de tijdsgeest van toen. Prachtig ook hoe mijn moeder, via een opgenomen videobericht Evi dit verhaal vertelde en zei dat deze ring geen betere bestemming zou kunnen krijgen dan bij Evi. 

 Zelf een levensverhaal schrijven?

Waar begin je als je zelf een levensverhaal wilt maken? Als je benieuwd bent naar het verhaal van je ouders of grootouders?  Zeker nu, in deze gekke tijd waarin we meer thuis zijn dan anders en waarin de kwetsbaarheid van het leven zo dichtbij is. In een tijd waarin we meer op elkaars lip zitten dan soms goed voor ons is. Maar ook in een tijd waarin we soms onze ouders of onze opa of oma niet kunnen opzoeken. Gebruik die tijd dan om samen een verhaal te maken. We hebben zoveel digitale middelen tot onze beschikking.

Hoe begin je met het schrijven van een levensverhaal?

Want iedereen kan een verhaal maken, daar ben ik van overtuigd. De een wat gemakkelijker dan de ander, maar woorden en verhalen hebben we allemaal. Maar soms weet je gewoon niet waar je moet beginnen. Dan is er zoveel te vertellen om een verhaal te maken. Het leven is rijk en goed gevuld. Hoe kom je tot een chronologisch overzicht? En moet dat eigenlijk wel? Hoe vervlecht ik anekdotes met feiten? En is het wel boeiend genoeg. Natuurlijk overkomt mij dat ook wel eens.  Zowel bij het schrijven van het verhaal voor een uitvaart, als bij het schrijven van een tekst voor een huwelijk. Maar zeker ook bij de verhaaldagen. Dan schiet het verhaal van hot naar her, dan is er geen touw aan vast te knopen. Of andersom. Het verhaal wil maar niet vlotten. De intentie is er, maar de woorden komen niet.

Zoek een thema voor je verhaal

Gebruik dan eens een voorwerp of een paar voorwerpen als handvat. Zo was ik op bezoek bij een dame van 96 die soms een beetje de draad kwijt was. Ik had moeite om haar te volgen, om mee te schrijven en om de juiste vragen te stellen. Totdat ik in haar kamer een kastje zag. Dat kwam uit haar geboorteland Suriname. Het was een prachtig houten servieskast. Ik zei hoe mooi ik het vond en zonder iets te hoeven vragen kwam haar verhaal. Hoe een vriend van haar vader dat had meegenomen uit haar ouderlijk huis, lang nadat zij al in Nederland was gekomen. Hoe het daarna jaren lang op zolder had gestaan. Totdat haar kleindochter het ontdekte en het heeft laten opknappen. Door te praten over dit kastje, gaf ze me een kijkje in haar jeugd. Haar verhaaldag door een kastje met nostalgie. Dus lukt het niet de juiste vragen te stellen? Gebruik dan eens een voorwerp als kapstok voor je verhaal. Veel plezier samen.

Een verhaaldag voor mijn moeder

Ineens waren ze daar, de woorden “maak van je verjaardag een verhaaldag”. Alsof ze me aangereikt werden. Ik wist nog niet hoe nu verder, maar deze woorden werden mijn kapstok. En opnieuw ging ik het proces in van creëren. Een proces dat me weer zoveel energie gaf. Ik vertelde erover waar ik maar kon. Opnieuw dronk ik kopjes koffie om te brainstormen. Opnieuw zocht ik waardevolle mensen om me heen. Een vriendin zei “het lijkt wel of je het de wereld in wilt duwen”. Ja, ik kon niet ophouden erover te praten en te vertellen. Want het klopt.  Ik vind het zo intens belangrijk dat de verhalen verteld worden. Niet als het te laat is, niet als het niet meer kan. Gewoon nu het nog wel kan. En waar beter beginnen dan bij mijn eigen moeder. Mijn vader is 14 jaar geleden overleden, met hem kan ik het niet meer doen, een verhaaldag maken. Met mijn moeder wel.

Terug naar vroeger

Dus ik nodigde haar uit voor een ritje. Het ging niet vanzelf. Ik moest wel door wat weerstand heen. Want waarom? Haar jeugd was toch helemaal zo interessant?  Ze was toch nog helemaal niet jarig? En al helemaal geen kroonjaar om een verhaaldag te maken? Na enige overredingskracht stapte ze in en reden we vanuit Arnhem naar Oosterbeek. Ze liet me haar huis zien, de trapjes waar ze als kind speelde en ze vertelde. Terwijl we zo naast elkaar zaten in de auto, elkaar niet aan hoefden te kijken, gaf ze me een kijkje in haar jeugd. Ze vertelde en ze wilde nog wel een rondje door haar wijk van toen rijden. 

Ongemakkelijke vragen

Ineens durfde ik een aantal vragen te stellen en ging er een deurtje uit haar verleden open.  Voor mij, zodat ik met haar mee mocht kijken, opdat ik het heden beter kan begrijpen. Het was zo’n waardevol moment en dat gun ik iedereen. 

Na Oosterbeek reden we nog even door naar Wageningen. Daar heeft ze gewerkt in het laboratorium. En we zijn nog niet klaar. Er zijn nog meer huizen om te bezoeken, nog meer verhalen te vertellen. Achteraf vond ze het wel een beetje ongemakkelijk hoor. Om zoveel kwetsbaarheid te hebben laten zien aan mij, om onbedoeld meer te hebben verteld dat ze eigenlijk wilde. Maar ik ben oprecht dankbaar en trots. Een weet je, een verhaaldag kan altijd en overal. Veel plezier samen.